İşyeri toz ölçümü ve kuvarz tayini.
Toplam toz, solunabilir toz ve solunabilir kristal silika (kuvarz) tayini; HSE-MDHS 14/3 metodu ile pompa ile filtreye numune alma ve gravimetrik analiz. TÜRKAK akreditasyonlu (AB-1063-T, TS EN ISO/IEC 17025), İSGÜM yetkili laboratuvar.
Toz ölçüm faaliyetimiz TÜRKAK tarafından AB-1063-T numarasıyla TS EN ISO/IEC 17025 kapsamında akreditedir; İSGÜM Yetki No 367 ile yetkilendirilmiştir.
Toz ölçümü nedir?
İşyeri toz ölçümü; çalışma ortamındaki havada asılı kalan partikül madde konsantrasyonunun; toplam toz, solunabilir toz ve solunabilir kristal silika (kuvarz) olarak akredite laboratuvar yöntemiyle ölçülmesi ve yönetmelik sınır değerleriyle karşılaştırılması faaliyetidir.
İşyeri toz ölçümü; Tozla Mücadele Yönetmeliği (R.G. 05.11.2013 / 28812) ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenin yasal yükümlülüğüdür. Prosafety; TÜRKAK akreditasyonlu deney laboratuvarı (AB-1063-T, TS EN ISO/IEC 17025) ve İSGÜM Yetki No 367 ile yetkilendirilmiş kuruluş olarak toz ölçümünü HSE-MDHS 14/3 standardı kapsamında yürütür.
Toz; çalışan sağlığı üzerinde en yaygın ve en kalıcı etkiye sahip işyeri etkenlerinden biridir. Uzun süreli toz maruziyeti; pnömokonyoz, silikozis, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) ve akciğer kanseri gibi meslek hastalıklarına yol açar. Bu nedenle toz ölçümü; metal işleme, dökümhane, taş ocağı, çimento, seramik, ahşap işleme, inşaat ve maden sektörlerinde zorunlu bir İSG faaliyetidir.
Sektörde toz ölçümü, kişisel toz maruziyeti ölçümü, solunabilir toz analizi, kuvarz tayini veya silika ölçümü şeklinde aratılır. Tüm yöntemler için Prosafety akredite kapsamı altında hizmet sunmaktadır.
Hangi toz fraksiyonları ölçülür?
İşyeri toz ölçümü; partikül boyutuna ve solunum yollarına ulaşma derinliğine göre üç ana fraksiyonda yapılır.
Toplam Toz
Solunum yollarının üst kısmına ulaşan tüm partiküller. Genel iş ortamı toz değerlendirmesinde kullanılır; rahatsız edici toz olarak da bilinir.
Solunabilir Toz
Akciğer alveollerine ulaşabilen küçük partiküller (yaklaşık 4 mikron altı). Sağlık riski açısından en kritik fraksiyondur; siklon ön ayırıcı ile ayrılır.
Solunabilir Kristal Silika (Kuvarz)
Solunabilir toz içindeki kristal yapılı silikon dioksit miktarı. Silikozis riski için temel parametre; düşük sınır değeri nedeniyle ayrı tayin edilir.
Toz maruziyet sınır değerleri nedir?
Tozla Mücadele Yönetmeliği ek tablosunda toz türüne göre maruziyet sınır değerleri (MAK ve TWA) belirlenmiştir.
| Toz Türü | Sınır Değer (8 saatlik TWA) | Açıklama |
|---|---|---|
| Solunabilir Kristal Silika (Kuvarz) | 0,1 mg/m³ | Silikozis riski için en düşük sınır değerli toz fraksiyonu. |
| Solunabilir Kömür Tozu | 2 mg/m³ | Maden ve enerji sektöründe ana referans. |
| Solunabilir Toz (Genel) | 3 mg/m³ | Spesifik olmayan partiküller için. |
| Toplam Toz (Rahatsız Edici) | 10 mg/m³ | Genel iş ortamı toz seviyesi için referans. |
Belirtilen değerler 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama (TWA) sınır değerleridir. Sınır değer aşımında işveren; ortam havalandırması, kaynak izolasyonu, kişisel koruyucu donanım (KKD) ve düzenli sağlık gözetimi kontrol önlemlerini almakla yükümlüdür. Spesifik kimyasal toz türleri (asbest, ağır metal aerosolu, mineral yağ aerosolu) için ayrı yönetmelik sınır değerleri uygulanır.
Toz ölçümü nasıl yapılır?
Akredite toz ölçümü; kalibrasyonlu pompa, filtre kasedi ve gravimetrik analiz adımlarıyla yürütülür.
Numune alma — saha aşaması
- Pompa kalibrasyonu: Ölçüm öncesi ve sonrası pompa debisi sertifikalı kalibratörle doğrulanır (örn: 1.7 L/dk solunabilir, 2 L/dk toplam için).
- Filtre kasedi: Ön tartılmış filtre, kapalı kasede çalışan yakasına takılır (kişisel maruziyet) ya da tripoda sabitlenir (ortam ölçümü).
- Siklon ön ayırıcı (solunabilir için): Büyük partikülleri tutar; alveoler bölgeye ulaşan fraksiyonu filtreye yönlendirir.
- Örnekleme süresi: En az 4 saat tam vardiyaya uzatılır; kayıt tutulur.
- Saha koşulları: Sıcaklık, basınç, nem ve gerçekleştirilen iş aktiviteleri belgelenir.
Analiz — laboratuvar aşaması
- Filtre koşullandırma: Sabit nem ve sıcaklıkta 24 saat bekleme.
- Gravimetrik tartım: Mikrogram hassasiyetli terazide tartım (10 µg veya daha hassas).
- Konsantrasyon hesabı: Tartım farkı / örneklenen hava hacmi = mg/m³.
- Kuvarz tayini (gerekliyse): X-ışını kırınımı (XRD) veya kızılötesi spektroskopi (FTIR) ile kristal silika içeriği belirlenir.
Raporlama
- Sonuç değerleri: Toplam toz, solunabilir toz, kuvarz konsantrasyonu (mg/m³).
- Sınır değer karşılaştırması: Tozla Mücadele Yönetmeliği TWA değerleriyle.
- Maruziyet değerlendirmesi: Çalışan görev profili ve süre dikkate alınarak.
- Uygunluk durumu ve kontrol önerisi: Aşım varsa havalandırma, KKD veya kaynak izolasyonu önerileri.
Toz ölçümüne ilişkin sıkça sorulanlar.
Toplam ve solunabilir toz, kuvarz, sınır değerler ve ölçüm sıklığına dair sorular.
Toplam toz ile solunabilir toz farkı nedir?
Kuvarz tayini neden ayrı yapılır?
Toz ölçümü hangi sektörlerde zorunludur?
Ölçüm ne kadar sürer?
Kişisel toz maruziyeti ölçümü nedir?
Toz ölçümü ne sıklıkta yapılmalı?
Sınır değer aşılırsa ne yapılır?
Tesisinizin toz ölçüm ihtiyacını paylaşın.
Sektör, çalışan sayısı, işlem türü (toz kaynağı) ve ölçülecek fraksiyon (toplam, solunabilir, kuvarz) bilgisi yeterli; teklif ve takvim aynı iş günü hazırlanır.