TS EN ISO/IEC 17020 ve 17025 Standartları Arasındaki Fark Nedir?

Bir kuruluşun TÜRKAK akreditasyonuna sahip olması, tek başına hangi faaliyetleri akredite olarak yapabildiğini göstermez. Akreditasyonun hangi standarda ve hangi kapsama göre verildiği de önemlidir.

TS EN ISO/IEC 17020 ve TS EN ISO/IEC 17025 bu ayrımın en sık karşılaşılan iki standardıdır. Özellikle iş ekipmanlarının periyodik kontrolü ile işyeri ortam ölçümleri söz konusu olduğunda, hangi faaliyetin muayene kuruluşu, hangisinin deney laboratuvarı kapsamında yürütüldüğünün doğru anlaşılması gerekir.

Kısaca ifade etmek gerekirse:

• TS EN ISO/IEC 17020, muayene ve uygunluk değerlendirme faaliyetleriyle ilişkilidir.
• TS EN ISO/IEC 17025, deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının teknik yeterliliğiyle ilişkilidir.

Ancak iki standart arasındaki fark yalnızca “kontrol yapmak” ve “ölçüm yapmak” kadar basit değildir. Faaliyetin amacı, kullanılan yöntem, elde edilen çıktı ve yapılan teknik değerlendirme de birbirinden farklıdır.

TS EN ISO/IEC 17020 nedir?

TS EN ISO/IEC 17020, muayene yapan kuruluşların faaliyetlerine ilişkin şartları düzenleyen bir uygunluk değerlendirme standardıdır. Muayene faaliyetinde temel amaç; incelenen ekipman, tesisat veya sistemin belirli teknik kriterleri, standartlar veya ilgili mevzuat açısından değerlendirilmesidir.

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında bunun en bilinen örneklerinden biri iş ekipmanlarının periyodik kontrolüdür.

Örneğin bir basınçlı kap, kaldırma ekipmanı veya elektrik tesisatının kontrolünde yalnızca bir değer okunmaz. Ekipmanın fiziksel durumu, güvenlik tertibatları, teknik özellikleri, gerekli test ve ölçümler ile ilgili kriterlere uygunluğu birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle periyodik kontrol ve muayene faaliyetleri TS EN ISO/IEC 17020 kapsamındaki muayene faaliyetleriyle ilişkilidir.

TÜRKAK, muayene kuruluşlarının akreditasyonunda TS EN ISO/IEC 17020 standardını temel dokümanlardan biri olarak kullanmaktadır.

A tipi muayene kuruluşu ne anlama gelir?

TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında bağımsızlık ve tarafsızlık, muayene faaliyetinin temel unsurlarındandır.

Prosafety’nin mevcut kurumsal ve hizmet sayfalarında belirtildiği üzere kuruluş, AB-0577-M akreditasyon numarasıyla TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında A tipi muayene kuruluşu olarak faaliyet göstermektedir.

Buradaki önemli nokta, A tipi muayene kuruluşunun muayene ettiği ekipmanla çıkar çatışması oluşturabilecek tasarım, üretim, satış, kurulum veya bakım gibi faaliyetlerden bağımsız bir yapıda değerlendirme yapmasıdır.

Ancak standart tarafında güncel bir gelişme de bulunmaktadır. ISO/IEC 17020:2026 standardı 27 Mart 2026 tarihinde yayımlanmış ve TÜRKAK mevcut kuruluşlar için bir geçiş politikası açıklamıştır. Bu geçiş sürecinde mevcut TS EN ISO/IEC 17020:2012 akreditasyonlarının yeni standarda geçişi belirlenen takvime göre yürütülecektir.

Bu nedenle akreditasyon kontrolü yapılırken yalnızca standardın adı değil, kuruluşun güncel akreditasyon sertifikası ve kapsamı da incelenmelidir.

TS EN ISO/IEC 17025 nedir?

TS EN ISO/IEC 17025 ise deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliğiyle ilgili standarttır.

Bu standart kapsamında laboratuvarın;

• teknik yeterliliği,
• personel yetkinliği,
• kullanılan metotlar,
• cihaz ve ekipmanların uygunluğu,
• metrolojik izlenebilirlik,
• sonuçların geçerliliği,
• kayıt ve raporlama süreçleri

gibi unsurlar değerlendirilir.

İş sağlığı ve güvenliği alanında bu durum özellikle iş hijyeni ölçümlerinde karşımıza çıkar.

Örneğin çalışma ortamında gürültü, toz, aydınlatma, termal konfor veya belirli kimyasal etkenlerin ölçülmesi, uygun ölçüm veya deney yöntemleri kullanılarak sayısal sonuçların elde edilmesini gerektirir.

Bu nedenle işyeri ortam ölçümleri laboratuvar faaliyetleri kapsamında değerlendirilir.

Prosafety’nin ilgili hizmet sayfasında, iş hijyeni ölçümlerinin AB-1063-T akreditasyon numarasıyla TS EN ISO/IEC 17025 kapsamında yürütüldüğü ve ayrıca İSGÜM yetkisine sahip olduğu belirtilmektedir.

17020 ve 17025 arasındaki temel farklar

İki standardı birbirinden ayırmanın en kolay yolu, faaliyetin temel sorusuna bakmaktır.

17020 kapsamında yapılan muayene çoğunlukla şu soruya cevap verir:

İncelenen ekipman veya sistem, belirlenen güvenlik ve teknik kriterlere uygun mu?

17025 kapsamında yapılan deney veya ölçüm ise çoğunlukla şu soruya cevap verir:

Belirli bir parametrenin ölçülen değeri nedir ve sonuç hangi yöntemle elde edilmiştir?

TÜRKAK’ın akreditasyon yapısında muayene kuruluşları ile laboratuvarlar farklı uygunluk değerlendirme faaliyetleri olarak ele alınmaktadır.

Periyodik kontrol neden 17020 kapsamında değerlendirilir?

Periyodik kontrol, yalnızca cihazla bir değer ölçmekten ibaret değildir.

Kontrol edilen iş ekipmanına göre;

• görsel muayene,
• fonksiyon kontrolleri,
• ölçüm,
• test,
• deney,
• emniyet donanımlarının incelenmesi,
• teknik özelliklerin değerlendirilmesi

gibi farklı işlemler gerçekleştirilebilir.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği çerçevesinde periyodik kontrol; ilgili mevzuat veya standartlarda belirtilen aralık ve yöntemlere göre gerçekleştirilen muayene, deney ve test faaliyetleriyle ilişkilidir. Kontrol raporlarında ekipmana ilişkin teknik bilgiler, kullanılan yöntem ve tespit-değerlendirme sonuçlarının yer alması beklenir.

Örneğin elektrik tesisatı periyodik kontrolünde topraklama, yıldırımdan korunma veya elektrik panolarına ilişkin farklı inceleme ve ölçüm faaliyetleri bir bütün olarak teknik değerlendirmeye dahil edilebilir.

Benzer şekilde basınçlı kapların periyodik kontrolünde ekipmanın güvenli kullanım şartlarının ilgili kriterlere göre değerlendirilmesi söz konusudur.

Dolayısıyla muayene sırasında ölçüm cihazı kullanılması, faaliyetin otomatik olarak 17025 kapsamında olduğu anlamına gelmez. Burada belirleyici unsur, gerçekleştirilen faaliyetin akredite kapsam ve uygunluk değerlendirme niteliğidir.

İşyeri ortam ölçümleri neden 17025 kapsamında değerlendirilir?

İşyeri ortam ölçümlerinde temel amaç, çalışma ortamındaki belirli fiziksel veya kimyasal etkenlerin uygun yöntemlerle ölçülmesidir.

Örneğin:

• Gürültü ölçümünde ses düzeyleri,
• Toz ölçümünde belirli maruziyet parametreleri,
• Aydınlatma ölçümünde ışık şiddeti,
• Termal konfor değerlendirmesinde ortam koşulları,
• VOC veya gaz ölçümlerinde ilgili parametrelerin konsantrasyonları

ölçüm planı ve uygulanabilir yöntemler doğrultusunda değerlendirilir.

Bu çalışmaların güvenilirliği yalnızca cihazın bulunmasına bağlı değildir. Kullanılan yöntemin, cihazın uygunluğunun, kalibrasyon veya izlenebilirlik durumunun ve uygulamayı yapan laboratuvarın teknik yeterliliğinin de değerlendirilmesi gerekir.

Prosafety’nin işyeri ortam ölçümü hizmeti, sitede belirtilen akreditasyon kapsamı çerçevesinde TS EN ISO/IEC 17025 standardına dayandırılmaktadır.

İş hijyeni ölçümlerinde ayrıca ilgili mevzuat kapsamındaki yetkilendirme şartlarının da dikkate alınması gerekir. Akreditasyon ile faaliyet için gerekli diğer yetki veya izin süreçleri aynı kavram değildir.

Aynı kuruluş hem 17020 hem 17025 kapsamında akredite olabilir mi?

Evet. Bir kuruluş, gerekli şartları sağlaması ve TÜRKAK tarafından ilgili kapsamda akredite edilmesi halinde hem muayene hem de laboratuvar faaliyetleri için farklı akreditasyonlara sahip olabilir.

Ancak burada önemli olan, kuruluşun iki farklı standardın adını kullanması değil, hangi faaliyet için hangi akreditasyon kapsamına sahip olduğunun kontrol edilmesidir.

Prosafety’nin sitesinde;

• periyodik kontrol ve muayene faaliyetlerinin AB-0577-M, TS EN ISO/IEC 17020,
• işyeri ortam ölçümlerinin ise AB-1063-T, TS EN ISO/IEC 17025

kapsamında yürütüldüğü belirtilmektedir.

Bu ayrım, hizmet alınmadan önce teknik ihtiyacın doğru tanımlanmasını kolaylaştırır.

İşveren veya satın alma sorumlusu hangi standardın gerekli olduğunu nasıl anlayabilir?

İlk olarak yapılacak çalışmanın niteliği belirlenmelidir.

Aşağıdaki kontrol listesi bu ayrımı yapmaya yardımcı olabilir:

• İş ekipmanının güvenli kullanım şartları ve teknik uygunluğu mu değerlendirilecek?
• Yönetmelik veya ilgili standart kapsamında periyodik kontrol mü yapılacak?
• Ekipman üzerinde muayene, test ve teknik değerlendirme mi gerçekleştirilecek?

Bu sorulara ağırlıklı olarak “evet” yanıtı veriliyorsa 17020 kapsamındaki muayene faaliyeti gündeme gelebilir.

Buna karşılık:

• Çalışma ortamındaki belirli bir fiziksel veya kimyasal etken mi ölçülecek?
• Sonuç olarak sayısal bir ölçüm veya deney sonucu mu isteniyor?
• Ölçüm sonucunun belirli bir yöntem ve laboratuvar yeterliliği kapsamında raporlanması mı gerekiyor?

Bu durumda 17025 kapsamındaki laboratuvar faaliyeti daha uygun olabilir.

Faaliyetin niteliği ekipmana, ölçüm parametresine, ilgili mevzuata ve talep edilen raporun kullanım amacına göre değişebilir. Bu nedenle yalnızca “TÜRKAK akreditasyonlu” ifadesiyle karar vermek yerine, kuruluşun güncel akreditasyon kapsamının kontrol edilmesi daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Akreditasyon belgesi incelenirken hangi bilgiler kontrol edilmeli?

Teklif veya hizmet satın alma sürecinde aşağıdaki bilgiler kontrol edilebilir:

1. Akreditasyon standardı: 17020 mi, 17025 mi?
2. Akreditasyon numarası: Kuruluşa ait güncel sertifika bilgisi doğrulanmalı.
3. Akreditasyon kapsamı: Talep edilen ekipman veya ölçüm parametresi kapsam içinde mi?
4. Faaliyetin türü: Muayene mi, deney mi, ölçüm mü?
5. İlgili yetkilendirmeler: Mevzuat belirli bir yetki belgesi gerektiriyorsa ayrıca kontrol edilmeli.
6. Raporun niteliği: Raporun hangi yöntem, standart veya teknik kriterlere göre düzenleneceği netleştirilmeli.

Özellikle “17025 akreditasyonumuz var” veya “17020 akreditasyonumuz var” ifadesi, tek başına her ekipman veya her ölçüm parametresinin akreditasyon kapsamında olduğu anlamına gelmez.

Sık yapılan hata: 17020 ve 17025’i birbirinin alternatifi sanmak

Bu iki standart çoğu zaman birbirinin alternatifi gibi değerlendirilir. Oysa temel faaliyet alanları farklıdır.

Örneğin bir işletmede hem iş ekipmanlarının periyodik kontrolü hem de çalışma ortamı ölçümleri yapılması gerekiyorsa, ihtiyaç iki ayrı teknik faaliyet içerebilir.

Bir tarafta iş ekipmanlarının mevzuat ve teknik kriterler açısından değerlendirilmesi bulunurken, diğer tarafta çalışanların maruz kaldığı ortam koşullarına ilişkin ölçüm sonuçlarının elde edilmesi gerekebilir.

Bu nedenle doğru yaklaşım “17020 mi, 17025 mi daha iyi?” sorusundan ziyade şu soruyu sormaktır:

Yapılması gereken faaliyet muayene mi, yoksa laboratuvar ölçümü veya deneyi mi?

İşletmenizde hem periyodik kontrol hem de iş hijyeni ölçümü ihtiyacı bulunuyorsa, hizmetlerin kapsamını Prosafety’nin akreditasyon ve hizmet yapısı üzerinden faaliyet türüne göre ayrı ayrı incelemek mümkündür.

Sıkça Sorulan Sorular

TS EN ISO/IEC 17020 ne için kullanılır?

TS EN ISO/IEC 17020, muayene kuruluşlarının faaliyetlerine ilişkin şartları kapsar. İş ekipmanlarının periyodik kontrolü gibi uygunluk değerlendirme faaliyetlerinde kullanılır.

TS EN ISO/IEC 17025 ne için kullanılır?

TS EN ISO/IEC 17025, deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliğiyle ilgili standarttır. İş hijyeni ölçümleri gibi laboratuvar faaliyetlerinde uygulanabilir.

Periyodik kontrol için 17020 mi gerekir?

Faaliyetin niteliğine ve ilgili mevzuat ile teknik kriterlere göre değerlendirilmelidir. Periyodik kontrol ve muayene faaliyetleri, Prosafety’nin mevcut hizmet kapsamı içinde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonu altında yürütülmektedir.

İş hijyeni ölçümleri için 17025 neden önemlidir?

Ölçüm sonuçlarının güvenilirliği; uygun yöntem, teknik yeterlilik, kullanılan ekipman ve laboratuvar süreçleriyle ilişkilidir. TS EN ISO/IEC 17025 bu tür laboratuvar yeterliliklerinin değerlendirilmesinde kullanılan temel standartlardan biridir.

Bir kuruluşun hem 17020 hem 17025 akreditasyonu olabilir mi?

Evet. Kuruluş, farklı faaliyetleri için gerekli şartları sağlaması ve ilgili kapsamda akredite edilmesi halinde her iki alanda da akreditasyona sahip olabilir.

Akreditasyon belgesinde sadece standarda bakmak yeterli mi?

Hayır. Standardın yanı sıra akreditasyon numarası, belgenin güncelliği ve özellikle talep edilen faaliyet veya parametrenin akreditasyon kapsamı içinde olup olmadığı kontrol edilmelidir.