Bir otelde çalışanların maruz kaldığı çalışma ortamı koşulları, yalnızca teknik servis veya kazan dairesiyle sınırlı değildir. Mutfaklar, çamaşırhaneler, spa alanları, havuz çevreleri, depolar, atölyeler ve diğer teknik bölümlerde farklı fiziksel ve kimyasal etkenler ortaya çıkabilir.
Bu nedenle turizm tesislerinde iş hijyeni ölçümleri, tek bir cihazla yapılan rutin bir kontrol olarak değil, risk değerlendirmesinde belirlenen maruziyetlerin ölçülmesi ve kontrol tedbirlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi şeklinde ele alınmalıdır.
İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, işverenin risk değerlendirmesinde yer alan fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlike kaynaklarını ortam ve kişisel maruziyet ölçümleriyle belirlemesini; kontrol tedbirlerinin etkinliğini değerlendirmek ve belirli değişiklikler meydana geldiğinde ölçümleri tekrarlamasını öngörür. Ölçümlerin yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırılması da düzenlemenin önemli unsurlarındandır.
Turizm tesislerinde hangi alanlarda iş hijyeni riski oluşabilir?
Konaklama tesislerinde çalışma koşulları bölümden bölüme ciddi şekilde değişebilir. Bu nedenle bütün tesise aynı ölçüm paketini uygulamak yerine, önce çalışanların yaptığı işler ve maruziyet kaynakları değerlendirilmelidir.
Örneğin:
| Çalışma alanı | Değerlendirilebilecek etkenler |
|---|---|
| Mutfak ve sıcak üretim alanları | Termal konfor, gürültü, aydınlatma, gerekli durumlarda gaz ve kimyasal maruziyet |
| Çamaşırhane | Gürültü, termal konfor, kimyasal maruziyet, aydınlatma |
| Teknik servis | Gürültü, titreşim, aydınlatma, kimyasal veya gaz maruziyeti |
| Kazan ve mekanik tesisat alanları | Gürültü, termal koşullar, gerekli durumlarda gaz maruziyeti |
| Havuz ve spa teknik alanları | Kimyasal maruziyet, termal koşullar, havalandırma ile ilişkili riskler |
| Depolar ve bakım atölyeleri | Aydınlatma, gürültü, toz, kimyasal maruziyet |
| Açık alanlarda çalışan ekipler | Sıcaklık ve ısı stresi başta olmak üzere çalışma koşullarına bağlı riskler |
Buradaki parametrelerin tamamının her tesiste ölçülmesi gerektiği şeklinde bir genelleme yapılmamalıdır. Ölçüm kapsamı, risk değerlendirmesi, kullanılan kimyasallar, ekipmanlar, çalışma süresi ve çalışanların maruziyet koşullarına göre belirlenir.
Turizm tesislerinde iş hijyeni ölçümlerinden hangileri yapılabilir?
Prosafety’nin mevcut işyeri ortam ölçümü kapsamında termal konfor, gürültü, toz, aydınlatma, elektromanyetik alan, VOC, dedektör tüple gaz, mineral yağ aerosolleri, ağır metaller ve titreşim olmak üzere farklı maruziyet parametreleri yer almaktadır. Ancak tesisin faaliyetinden kaynaklanmayan parametrelerin rutin olarak ölçülmesi gerekmez.
Gürültü ölçümü
Mutfak ekipmanları, çamaşırhane makineleri, mekanik tesisat, jeneratör ve çeşitli teknik ekipmanlar çalışanların gürültü maruziyetini etkileyebilir.
Burada yalnızca ortamın “sessiz” veya “gürültülü” olduğuna bakmak yeterli değildir. Çalışanın vardiya boyunca maruz kaldığı seviyenin değerlendirilmesi gerekebilir.
Prosafety’nin işyeri gürültü ölçümü hizmeti kapsamında kişisel maruziyet ve ortam gürültüsü ölçümleri, ilgili standartlar çerçevesinde ele alınmaktadır.
Termal konfor ölçümü
Özellikle sıcak mutfaklar, kazan daireleri, çamaşırhaneler ve yaz döneminde açık alanda çalışan personel açısından termal koşullar önem kazanabilir.
Termal konfor değerlendirmesinde çalışma ortamının sıcaklığı, nemi, hava hareketi ve radyant ısı gibi koşullar dikkate alınabilir. Sıcak ortamlarda ısı stresinin değerlendirilmesi için WBGT gibi yöntemler kullanılabilir. Prosafety’nin termal konfor ölçümü hizmetinde TS EN ISO 7243 ve TS EN ISO 7730 kapsamında farklı değerlendirme yöntemleri bulunmaktadır.
Aydınlatma ölçümü
Otel mutfağı, depo, teknik servis, çamaşırhane ve bakım alanlarında yapılan işin niteliğine uygun aydınlatma koşullarının sağlanması gerekir.
Aydınlatma ölçümü, çalışma alanındaki ışık seviyesinin ölçülerek ilgili teknik kriterlerle karşılaştırılmasına yardımcı olur. Prosafety’nin işyeri aydınlatma ölçümü hizmetinde ışık şiddeti lüks birimiyle değerlendirilmektedir.
Toz ve kimyasal maruziyet ölçümleri
Turizm tesislerinde ağır sanayi tesislerindeki kadar yoğun toz veya kimyasal maruziyet bulunmayabilir. Ancak kullanılan ürün ve yapılan iş, bazı bölümlerde kimyasal maruziyet değerlendirmesini gerekli kılabilir.
Örneğin bakım, temizlik, boya veya solvent kullanılan işlemlerde maruziyetin niteliğine göre VOC veya belirli kimyasal maddelerin değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Prosafety’nin VOC ölçümü hizmetinde işyeri havasındaki uçucu organik bileşiklerin sorbent tüp ve pompa ile numune alınarak değerlendirilmesi sağlanmaktadır.
Gaz ölçümü
Kazan daireleri, mutfaklar ve yakıt kullanılan teknik alanlarda hangi gazların değerlendirileceği, tesisteki sistemlere ve maruziyet ihtimaline göre belirlenmelidir.
Örneğin karbonmonoksit, karbondioksit, azot oksitleri veya hidrojen sülfür gibi gazların değerlendirilmesi ancak ilgili çalışma koşulları ve riskler dikkate alınarak planlanmalıdır. Her otel için aynı gazların ölçülmesi gerektiği şeklinde genel bir kural bulunmamaktadır.
İş hijyeni ölçümleri yalnızca ölçüm yapmaktan mı ibarettir?
Hayır.
İyi planlanmış bir ölçüm çalışmasının ilk adımı, tesisteki çalışma koşullarını anlamaktır. Ölçüm noktası veya kişisel maruziyet ölçümü, çalışanın gerçek çalışma koşullarını temsil edecek şekilde planlanmalıdır.
Genel süreç şu şekilde düşünülebilir:
Risk değerlendirmesi → maruziyet kaynaklarının belirlenmesi → ölçüm parametresinin seçilmesi → ölçüm/numune alma → analiz ve değerlendirme → raporlama → gerekli kontrol tedbirlerinin planlanması
Bu yaklaşım özellikle sezonluk çalışma düzenine sahip turizm tesislerinde önemlidir. Sezon öncesi yapılan teknik hazırlıklar, ekipman değişiklikleri, mutfak veya mekanik sistemlerde yapılan yenilemeler ve çalışma düzenindeki değişiklikler ölçüm planının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.
Yönetmelik de kontrol tedbirlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi, işyeri ortamı veya çalışanın kişisel maruziyetinde değişiklik meydana gelmesi, iş müfettişi tarafından istenmesi veya işyeri hekimi ya da iş güvenliği uzmanının gerekli görmesi gibi durumlarda ölçümlerin tekrarlanmasını öngörmektedir.
Ölçüm raporu otel yönetimi açısından ne sağlar?
İş hijyeni ölçüm raporu, çalışma ortamındaki belirli bir maruziyetin ölçüm sonuçlarını kayıt altına alan teknik bir çıktıdır.
Raporun yalnızca dosyada bulunması yeterli değildir. Sonuçların risk değerlendirmesiyle birlikte ele alınması gerekir.
Örneğin bir ölçüm sonucunda çalışanların belirli bir bölümde yüksek gürültüye maruz kaldığı belirlenirse, sonraki adım yalnızca raporu arşivlemek olmamalıdır. Kaynağın değerlendirilmesi, teknik veya organizasyonel kontrol tedbirlerinin gözden geçirilmesi ve gerekli durumlarda ölçümün tekrarlanması gerekir.
Bu nedenle rapor;
- Risk değerlendirmesine teknik veri sağlayabilir.
- Alınan kontrol tedbirlerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
- Çalışan maruziyetlerinin kayıt altına alınmasını sağlar.
- İSG çalışmalarında objektif veri oluşturur.
- Gerektiğinde denetimlerde teknik dokümantasyon olarak kullanılabilir.
TÜRKAK’a göre TS EN ISO/IEC 17025, deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliğine ilişkin genel şartları belirleyen ve laboratuvarların teknik yeterliliği ile kalite sistemine ilişkin gereklilikleri ortaya koyan bir standarttır.
Bu nedenle hizmet alınırken yalnızca “ölçüm yapılıyor mu?” sorusuna değil, ölçülecek parametrenin laboratuvarın yetki ve akreditasyon kapsamına uygun olup olmadığına da bakılmalıdır.
Turizm tesislerinde iş hijyeni ölçümü yaptırırken nelere dikkat edilmeli?
Satın alma veya teknik yönetim açısından aşağıdaki kontrol noktaları ölçüm hizmetinin doğru planlanmasına yardımcı olur:
- Ölçüm kapsamı risk değerlendirmesiyle uyumlu mu?
- Hangi çalışan gruplarının ve çalışma alanlarının değerlendirileceği belirlenmiş mi?
- Kişisel maruziyet ölçümü gerekip gerekmediği değerlendirilmiş mi?
- Kullanılan ölçüm yöntemleri ilgili parametre için uygun mu?
- Hizmet alınacak laboratuvarın İSGÜM yetkisi ve ilgili parametredeki kapsamı kontrol edilmiş mi?
- Laboratuvarın TÜRKAK akreditasyon kapsamı incelenmiş mi?
- Ölçüm cihazlarının kalibrasyon ve izlenebilirlik bilgileri mevcut mu?
- Ölçüm koşulları tesisin gerçek çalışma düzenini temsil ediyor mu?
- Rapor sonuçları risk değerlendirmesiyle birlikte değerlendiriliyor mu?
- Tesis, ölçüm sonrasında gerekli düzeltici veya önleyici faaliyetleri takip ediyor mu?
Özellikle satın alma sürecinde “10 parametrenin tamamı” gibi standart paketler yerine, tesisteki gerçek maruziyetleri temel alan bir ölçüm kapsamı talep edilmesi daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Turizm tesislerinde iş hijyeni ölçümleri ne zaman yeniden değerlendirilmelidir?
Tek bir tarih aralığını bütün turizm tesisleri için geçerli kabul etmek doğru değildir.
Ölçüm ihtiyacı; çalışma koşullarındaki değişiklikler, yeni ekipman veya proseslerin devreye alınması, kontrol tedbirlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi, çalışan maruziyetindeki değişiklikler ve uzmanların değerlendirmeleri gibi faktörlerle yeniden gündeme gelebilir.
Örneğin otelin mutfak kapasitesi değişmiş, yeni bir endüstriyel ekipman kurulmuş, çamaşırhane makineleri yenilenmiş veya teknik sistemlerde önemli bir değişiklik yapılmışsa mevcut ölçüm planının hâlâ çalışma koşullarını temsil edip etmediği değerlendirilmelidir.
Turizm tesislerinde iş hijyeni ölçümleri için doğru yaklaşım
Mutfakta sıcaklık ve gürültü, çamaşırhanede gürültü ve kimyasal maruziyet, teknik alanlarda ise gürültü, titreşim veya gaz maruziyeti gibi farklı senaryolar söz konusu olabilir. Ölçümün amacı yalnızca bir rapor oluşturmak değil, risk değerlendirmesini ölçülebilir verilerle desteklemek ve gerekli kontrol tedbirlerinin belirlenmesine katkı sağlamaktır.
Prosafety’nin otel ve konaklama tesislerine yönelik işyeri ortam ölçümleri ve periyodik kontrol hizmetleri sayfasında, konaklama tesislerinin mutfak, çamaşırhane, spa ve teknik alanlarına yönelik hizmet kapsamı ayrıca ele alınmaktadır.
Prosafety’nin işyeri ortam ölçümleri hizmeti üzerinden de ölçüm kapsamındaki parametreler, kullanılan yöntemler ve laboratuvarın TÜRKAK akreditasyonu ile İSGÜM yetkisi hakkında bilgi alınabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Turizm tesislerinde iş hijyeni ölçümü zorunlu mudur?
Turizm tesislerinde iş hijyeni ölçümleri, işyerindeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlikelerin risk değerlendirmesi kapsamında belirlenmesi ve gerekli durumlarda ölçülmesi esasına dayanır. Ölçümün kapsamı ve tekrar gerekliliği tesisin çalışma koşullarına göre değerlendirilmelidir.
Her otelde aynı iş hijyeni ölçümleri yapılır mı?
Hayır. Ölçülecek parametreler; çalışma alanları, kullanılan ekipman ve kimyasallar, prosesler, çalışanların maruziyeti ve risk değerlendirmesine göre belirlenir.
Otel mutfağında hangi ölçümler yapılabilir?
Çalışma koşullarına göre termal konfor, gürültü ve aydınlatma değerlendirilebilir. Gaz veya kimyasal maruziyet gibi ek parametrelerin gerekip gerekmediği ise kullanılan sistemler ve risk değerlendirmesine göre belirlenir.
İş hijyeni ölçümünü her laboratuvar yapabilir mi?
Hayır. Yönetmelik kapsamında iş hijyeni ölçüm, test ve analizlerinin yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırılması gerekir. Ayrıca ölçülecek parametrenin laboratuvarın yetki ve akreditasyon kapsamına uygunluğu kontrol edilmelidir.
İş hijyeni ölçüm raporu ne için kullanılır?
Ölçüm raporu, belirlenen maruziyetlerin ölçüm sonuçlarını kayıt altına alır ve risk değerlendirmesi ile kontrol tedbirlerinin değerlendirilmesine teknik veri sağlar. Gerektiğinde İSG süreçlerinde ve yetkili makamların denetimlerinde ilgili dokümantasyon kapsamında kullanılabilir.
About the Author: Nurcan Aslan
