Hidrofor Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır? Kontrol Edilen Noktalar Nelerdir?
Hidrofor sistemlerinde yalnızca pompanın çalışıyor olması, ekipmanın güvenli şekilde kullanılabildiğini göstermez. Basınç altında çalışan hidrofor tankının gövdesi, bağlantıları, basınç göstergeleri, emniyet donanımları ve çalışma koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
İşyerlerinde kullanılan hidrofor ve genleşme tankları, teknik özelliklerine ve uygulanabilir mevzuat hükümlerine göre basınçlı kap kapsamında periyodik kontrole konu olabilir. PROSAFETY’nin mevcut akreditasyon kapsamında da hidrofor ve genleşme tankları 2.A.4 koduyla basınçlı kap muayeneleri arasında yer almaktadır.
Peki hidrofor periyodik kontrolü sırasında tam olarak nelere bakılır ve kontrol nasıl gerçekleştirilir?
Hidrofor periyodik kontrolü nedir?
Hidrofor periyodik kontrolü, hidrofor tankı ve ilgili ekipmanların belirlenmiş teknik kriterlere göre muayene edilerek güvenli kullanım durumunun değerlendirilmesidir.
Kontrolün kapsamı hidroforun tipine, teknik özelliklerine, üretici bilgilerine, ilgili mevzuata ve uygulanabilir standartlara göre değişebilir. Bu nedenle her hidrofor için aynı test ve kontrol listesinin uygulanacağını söylemek doğru değildir.
PROSAFETY’nin mevcut hizmet kapsamında hidrofor ve genleşme tanklarının yanı sıra basınçlı hava tankı, kompresör hava tankı, buhar jeneratörü, boyler ve akümülasyon tankları da basınçlı kaplar grubunda değerlendirilmektedir.
Hidroforun kapsamı ve hizmetin teknik detayları için Hidrofor Tankı Periyodik Kontrol ve Muayenesi hizmet sayfası incelenebilir.
Hidrofor periyodik kontrolü nasıl yapılır?
Kontrol öncesinde ekipmanın kimliği ve teknik bilgileri belirlenir. Ardından hidroforun fiziksel durumu, basınç altında çalışan parçaları, emniyet donanımları ve bağlantıları değerlendirilir.
Genel süreç şu şekilde ilerler:
- Ekipman bilgileri belirlenir. Marka, model, seri numarası, üretim yılı, hacim ve basınç bilgileri incelenir.
- Görsel ve fiziksel muayene yapılır. Tank gövdesi, kaynaklar, bağlantılar, ayaklar ve destekler değerlendirilir.
- Basınç göstergeleri ve emniyet donanımları kontrol edilir. Manometre, basınç şalteri, emniyet ventili ve ilgili armatürler incelenir.
- Bağlantı ve sızdırmazlık durumu değerlendirilir. Tankın pompa ve tesisat bağlantıları ile görülebilen kaçak veya hasar belirtileri kontrol edilir.
- Gerekli testler uygulanır. Ekipmanın standardı, üretici bilgileri ve mevzuatın gerektirdiği durumlarda basınç testi veya uygun başka bir muayene yöntemi uygulanabilir.
- Sonuçlar raporlanır. Tespit edilen bulgular, uygunluk durumu ve varsa uygunsuzluklar rapora işlenir.
Buradaki önemli ayrım, periyodik kontrolün bakım olmadığıdır. Bakım sırasında arızalı parçanın değiştirilmesi, ayar yapılması veya ekipmanın temizlenmesi gibi işlemler gerçekleştirilebilir. Periyodik kontrol ise ekipmanın belirlenmiş teknik kriterlere göre muayene edilmesi ve sonucunun raporlanmasıdır. Bu ayrım için Periyodik Kontrol ile Bakım Arasındaki Fark Nedir? içeriğine bakılabilir.
Hidrofor kontrolünde hangi noktalar incelenir?
Kontrol sırasında yalnızca tankın dış yüzeyine bakılması yeterli değildir. Ekipmanın teknik özelliklerine göre farklı kontrol noktaları değerlendirilir.
1. Tank gövdesi ve dış yüzey
İlk aşamada hidrofor tankının genel fiziksel durumu incelenir.
Özellikle:
- Korozyon ve yüzey bozulmaları
- Deformasyon veya darbe izleri
- Çatlak ve hasar belirtileri
- Boya veya kaplama bozulmaları
- Kaynak bölgelerindeki görünür kusurlar
- Tankın ayak ve destek elemanları
- Bağlantı noktaları
kontrol edilir.
Basınçlı kaplarda gövde bütünlüğünü etkileyebilecek bir hasarın gözden kaçırılmaması önemlidir. Özellikle korozyonun ilerlemiş olması, tankın güvenli çalışma koşullarını etkileyebilecek bir bulgu olarak değerlendirilir.
2. Kaynak ve bağlantı bölgeleri
Tankın kaynak dikişleri ve bağlantı bölgeleri, ekipmanın yapısal bütünlüğü açısından değerlendirilir.
Flanşlar, bağlantı elemanları ve görülebilen kaynak bölgelerinde çatlak, deformasyon, korozyon veya sızıntı belirtisi olup olmadığı incelenebilir.
İç muayene teknik olarak uygulanabiliyorsa iç yüzeyin durumu da ekipmanın yapısına ve kontrol kriterlerine göre değerlendirmeye alınabilir.
3. Manometre ve basınç göstergeleri
Hidroforun çalışma basıncının izlenebilmesi için kullanılan manometrenin durumu kontrol edilir.
Kontrolde:
- Gösterge okunabilirliği
- Fiziksel hasar
- Bağlantı durumu
- Ölçüm aralığının ekipmana uygunluğu
- Gerekli durumlarda kalibrasyon veya doğrulama bilgileri
değerlendirilir.
Manometredeki bir değer tek başına ekipmanın güvenli olduğunu göstermez. Gösterge, diğer basınç kontrol elemanları ve sistemin çalışma koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
4. Basınç şalteri ve kontrol elemanları
Hidrofor sisteminin basınç değişimine göre devreye girip çıkmasını sağlayan basınç kontrol elemanlarının çalışma durumu incelenir.
Özellikle basınç şalterinin fonksiyonu, bağlantıları ve sistem üzerindeki görevi değerlendirilir. Uygulanacak kontrol yöntemi hidroforun tasarımına ve kullanılan kontrol sistemine göre değişebilir.
5. Emniyet ventili
Emniyet ventili, basınçlı ekipmanlarda güvenlik açısından önemli donanımlardan biridir.
Kontrol sırasında ekipmanın yapısına ve uygulanabilir teknik kriterlere göre emniyet ventilinin:
- Fiziksel durumu
- Bağlantısı
- Etiket ve teknik bilgileri
- Sızdırmazlığı
- Ayar veya test bilgileri
- İşlevsel durumu
değerlendirilebilir.
Emniyet ventilinin yalnızca fiziksel olarak mevcut olması yeterli değildir. Ekipmanın tasarım ve çalışma şartlarına uygunluğu da dikkate alınmalıdır.
6. Boru, vana ve tesisat bağlantıları
Hidrofor tankının pompa ve tesisatla bağlantıları da kontrolün önemli parçalarındandır.
Bağlantı noktalarında:
- Sızıntı
- Korozyon
- Gevşeme
- Mekanik hasar
- Uygunsuz bağlantı
- Tesisat üzerindeki vana ve armatürlerin durumu
incelenebilir.
Burada kontrolün kapsamı, hidroforun sistem içerisindeki yerleşimine ve bağlantı şekline göre değişebilir.
7. Tankın ayakları ve destekleri
Hidrofor tankının zemine veya taşıyıcı sisteme güvenli şekilde oturması gerekir.
Ayaklar ve desteklerde korozyon, çatlama, deformasyon veya stabilite problemi olup olmadığı kontrol edilir.
Özellikle titreşimli çalışan pompa sistemlerinde tankın bağlantıları ve desteklerinin fiziksel durumu ayrıca önem kazanır.
Hidrostatik test her hidroforda yapılır mı?
Hayır. Hidrostatik testin uygulanıp uygulanmayacağı ekipmanın teknik özellikleri, üretici bilgileri, ilgili standartlar ve yürürlükteki mevzuat birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Basınçlı kaplarda hidrostatik test temel kontrol yöntemlerinden biri olmakla birlikte, bütün hidroforlara aynı test basıncını uygulamak doğru bir yaklaşım değildir.
Test gerekiyorsa uygulanacak basınç, yöntem, süre ve test koşulları ekipmanın ilgili teknik kriterlerine göre belirlenmelidir. Hidrostatik testin teknik olarak uygulanamadığı belirli durumlarda mevzuatta öngörülen şartlar kapsamında alternatif tahribatsız muayene yöntemleri değerlendirilebilir.
Bu nedenle internette farklı ekipmanlar için verilen tek bir “test basıncı” değerinin her hidrofora doğrudan uygulanması teknik açıdan doğru değildir.
Hidrofor periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?
Kontrol periyodu ekipmanın türüne, ilgili standarda, üretici bilgilerine ve yürürlükteki mevzuata göre belirlenir.
Basınçlı kaplarda ilgili standardın veya imalatçının belirlediği bir süre varsa bu bilgi dikkate alınır. Farklı bir süre öngörülmemiş durumlarda ilgili mevzuatta belirtilen azami süreler değerlendirilir. PROSAFETY’nin güncel basınçlı kap hizmet sayfasında da hidrofor dahil basınçlı kaplar için “yılda 1 esas” bilgisi yer almaktadır.
Dolayısıyla “bütün hidroforlar kesin olarak yılda bir kontrol edilir” şeklinde tek başına kullanılan bir ifade yerine, ekipmanın kendi teknik bilgilerinin kontrol edilmesi daha doğru yaklaşımdır.
Önemli bir bakım veya onarım, yer değişikliği ya da ekipmanın güvenliğini etkileyebilecek başka bir durum meydana geldiğinde yalnızca rutin kontrol tarihini beklemek de doğru olmayabilir. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, bu tür durumlarda gerekli kontrollerin yapılmasına ilişkin hükümler içermektedir.
2025 mevzuat değişikliği hidrofor kontrollerini nasıl etkiliyor?
Aynı düzenlemeyle işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında, hizmet gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenmesi ve karşılıklı onaylanması gerektiği belirtilmiştir.
Bu nedenle hidrofor kontrolü planlanırken yalnızca saha tarihi ve rapor teslimi değil, güncel sözleşme ve yetkilendirme şartları da dikkate alınmalıdır.
Hidrofor kontrolü öncesinde işveren hangi belgeleri hazırlamalı?
Kontrolün daha sağlıklı yürütülebilmesi için ekipmana ait teknik bilgilerin ve önceki kayıtların hazır olması faydalıdır.
Kontrol öncesinde şu belgeler ve bilgiler gözden geçirilebilir:
- Hidroforun marka, model ve seri numarası
- Üretim yılı
- Tank hacmi
- İşletme ve tasarım basıncı bilgileri
- Üretici teknik dokümanları
- Kullanma ve bakım talimatları
- Önceki periyodik kontrol raporu
- Varsa önceki uygunsuzluk kayıtları
- Yapılan önemli bakım veya onarım kayıtları
- Gerekli durumlarda test ve kalibrasyon kayıtları
- İSG-KATİP sözleşme durumu
Çok sayıda ekipmanın bulunduğu işletmelerde bu bilgilerin ekipman bazında takip edilmesi, kontrol tarihleri ve uygunsuzlukların yönetilmesini kolaylaştırır. Bu konuda İşletmelerde Periyodik Kontrol Takip Sistemi Nasıl Oluşturulur? içeriği kullanılabilir.
Hidrofor periyodik kontrol raporunda neler bulunur?
Kontrol sonrasında hazırlanan rapor, yapılan muayenenin izlenebilir olmasını sağlamalıdır.
Ekipmanın özelliklerine ve kontrol kapsamına göre raporda şu bilgiler bulunabilir:
| Rapor bilgisi | İçeriği |
|---|---|
| Ekipman bilgileri | Marka, model, seri numarası, üretim yılı |
| Teknik bilgiler | Hacim, basınç ve ilgili ekipman değerleri |
| Kontrol tarihi | Muayenenin gerçekleştirildiği tarih |
| Kontrol kriterleri | Uygulanan mevzuat, standart ve teknik kriterler |
| Muayene bulguları | Kontrol sırasında tespit edilen durumlar |
| Test sonuçları | Uygulanan testlerin sonuçları |
| Uygunluk durumu | Kontrol sonucundaki değerlendirme |
| Uygunsuzluklar | Tespit edilen eksiklikler |
| Fotoğraf/ekler | Gerekli teknik kayıtlar |
| Sonraki kontrol | Uygulanabilir bir sonraki kontrol tarihi |
PROSAFETY’nin basınçlı kap hizmet sayfasında da ekipman bilgileri, kontrol kriterleri, uygunluk durumu, uygunsuzluklar, fotoğraf ekleri ve sonraki muayene tarihinin raporlama kapsamında yer aldığı belirtilmektedir. Raporlar e-imzalı PDF olarak sunulmaktadır.
Bir uygunsuzluğun nasıl değerlendirileceği konusunda Uygunsuzluk Nedir? Periyodik Kontrol Raporunda Nasıl Değerlendirilir? içeriği ayrıca incelenebilir.
Hidrofor kontrolünde en sık gözden kaçan noktalar
Hidrofor kontrolünde yalnızca “pompa çalışıyor mu?” sorusuna odaklanmak yeterli değildir.
Özellikle şu noktaların birlikte değerlendirilmesi gerekir:
- Tank gövdesinde korozyon veya deformasyon bulunması
- Kaynak ve bağlantı bölgelerinin durumu
- Manometrenin teknik durumu
- Basınç şalterinin fonksiyonu
- Emniyet ventilinin uygunluğu
- Pompa ve tesisat bağlantılarında sızıntı
- Tank ayakları ve desteklerinin durumu
- Önceki kontrol uygunsuzluklarının giderilip giderilmediği
- Üretici bilgilerinin mevcut olup olmadığı
- Uygulanması gereken testlerin belirlenmesi
Bu nedenle hidroforun elektrik motorunun çalışması veya sistemin su basıyor olması, periyodik kontrolün olumlu sonuçlandığı anlamına gelmez.
Hidrofor periyodik kontrolü ile bakım arasındaki fark
Hidroforun düzenli bakımının yapılması, periyodik kontrol yükümlülüğünün yerine geçtiği anlamına gelmez.
Bakım kapsamında pompa ayarı, parça değişimi, temizlik, onarım veya üretici talimatında belirtilen diğer işlemler yapılabilir. Periyodik kontrolde ise ekipmanın belirlenmiş teknik kriterlere göre uygunluğu değerlendirilir ve sonuç raporlanır.
Bu iki sürecin birbirinden ayrı takip edilmesi, özellikle bakım ve teknik yönetim ekipleri açısından önemlidir.
PROSAFETY’nin hidrofor kontrol kapsamı
PROSAFETY’nin mevcut TÜRKAK akreditasyon kapsamındaki basınçlı kap muayenelerinde hidrofor ve genleşme tankları 2.A.4 koduyla yer almaktadır. Hizmet, TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında A tipi muayene kuruluşu olarak yürütülen periyodik kontrol faaliyetleri içinde sunulmaktadır.
Hidroforun yanı sıra farklı basınçlı ekipmanlarınız da bulunuyorsa, PROSAFETY Basınçlı Kaplar Periyodik Kontrolü hizmet sayfasından kapsamı inceleyebilirsiniz. Genel ekipman grupları için ise PROSAFETY Periyodik Kontrol ve Muayene hizmet sayfası üzerinden bilgi alınabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hidrofor periyodik kontrolü zorunlu mudur?
İşyerlerinde kullanılan ekipmanın teknik özellikleri ve mevzuattaki kapsamı dikkate alınarak değerlendirilir. EK-III kapsamında bulunan ekipmanların periyodik kontrollerinin ilgili hükümler doğrultusunda yapılması gerekir.
Hidrofor tankı yılda bir kez mi kontrol edilir?
Kontrol süresi ilgili standart, üretici bilgileri ve mevzuata göre belirlenir. Farklı bir süre öngörülmemiş durumlarda ilgili azami süreler dikkate alınır. PROSAFETY’nin güncel hizmet bilgisinde hidrofor dahil basınçlı kaplar için yılda bir esas alınmaktadır.
Hidrofor kontrolünde hidrostatik test yapılır mı?
Gerekli olup olmadığı ekipmanın teknik özellikleri, üretici bilgileri, ilgili standartlar ve mevzuata göre belirlenir. Test gerekiyorsa uygulanacak yöntem ve basınç ekipmana özel olarak belirlenmelidir.
Hidrofor bakımı yapılmışsa periyodik kontrol gerekir mi?
Evet. Bakım ve periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir. Bakım yapılmış olması, mevzuat kapsamında gerekli olan periyodik kontrolün yerine geçmez.
Hidrofor kontrolünde hangi parçalar incelenir?
Tank gövdesi, kaynak ve bağlantılar, manometre, basınç şalteri, emniyet ventili, boru ve tesisat bağlantıları, ayak ve destekler ile ekipmanın teknik özelliklerine göre gerekli diğer unsurlar değerlendirilir.
Hidrofor periyodik kontrolünü kim yapabilir?
Kontrol, ilgili ekipman grubu için mevzuatta belirtilen şartları sağlayan ve periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir. Ayrıca hizmet alınan kuruluşun ilgili ekipman kapsamındaki yetkilendirme ve akreditasyon durumu ayrıca kontrol edilmelidir.
About the Author: Nurcan Aslan
