Forklift Periyodik Kontrolü Neden Önemlidir?

Forkliftler; depolarda, üretim tesislerinde, lojistik merkezlerinde ve malzeme elleçleme yapılan işyerlerinde ağır yüklerin kaldırılması ve taşınması için kullanılır. Ancak forkliftin düzenli olarak çalışıyor olması, güvenli durumda olduğu anlamına gelmez.

Çatal kollarındaki deformasyon, kaldırma sistemindeki aşınma, fren veya direksiyon sistemindeki sorunlar, hidrolik kaçaklar ve güvenlik donanımlarındaki eksiklikler kullanım sırasında ciddi risklere dönüşebilir. Bu nedenle forkliftlerin periyodik kontrolü yalnızca bir evrak işlemi olarak değil, ekipmanın güvenli kullanım durumunun teknik olarak değerlendirilmesi olarak ele alınmalıdır.

Forkliftler, mevzuatta periyodik kontrole tabi iş ekipmanları arasında yer alır. Güncel düzenlemeye göre yalnızca İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin EK-III tablolarında yer alan ekipman ve ekipman grupları periyodik kontrole tabidir.

Forklift periyodik kontrolü neyi amaçlar?

Periyodik kontrolün temel amacı, forkliftin kullanım sırasında çalışanlar ve işyeri açısından oluşturabileceği teknik risklerin belirlenmesidir.

Bir forkliftin kontrolünde yalnızca motorun çalışıp çalışmadığına bakılması yeterli değildir. Ekipmanın kullanım amacına ve teknik özelliklerine göre yapısal, mekanik ve fonksiyonel unsurlar değerlendirilir.

Örneğin;

• Çatalların durumu ve deformasyonu,
• Kaldırma mekanizması,
• Zincir ve bağlantı elemanları,
• Direk ve taşıyıcı yapı,
• Fren sistemi,
• Direksiyon sistemi,
• Tekerlekler,
• Hidrolik sistem ve bağlantılar,
• Yük kapasitesiyle ilgili bilgiler,
• İkaz ve güvenlik sistemleri,
• Operatör güvenliğine ilişkin donanımlar

kontrolün teknik kapsamına girebilir.

Kontrolün hangi noktalarda ve hangi yöntemle yapılacağı ise forkliftin tipine, üretici bilgilerine, ilgili mevzuata ve uygulanması gereken teknik kriterlere göre belirlenir. Bakanlığın güncel düzenlemesi de periyodik kontrol raporlarında kullanılan yöntemin ilgili standart, yönetmelik, üretici tavsiyesi veya gerekli durumlarda risk değerlendirmesi temelinde belirtilmesini öngörmektedir.

Forklift periyodik kontrolü neden önemlidir?

Forkliftlerde ortaya çıkan bazı kusurlar günlük kullanım sırasında fark edilmeyebilir. Özellikle yoğun kullanılan, birden fazla vardiyada çalışan veya ağır yük taşıyan ekipmanlarda aşınma ve deformasyon zaman içinde artabilir.

Periyodik kontrolün önemli olmasının başlıca nedenleri şunlardır:

1. Güvenli kullanım koşullarının değerlendirilmesini sağlar

Forkliftin kaldırma, taşıma ve manevra fonksiyonları doğrudan çalışan güvenliğiyle ilişkilidir. Teknik bir arızanın veya yapısal kusurun zamanında tespit edilmesi, ekipmanın kontrolsüz şekilde kullanılmasının önüne geçilmesine yardımcı olur.

2. Teknik kusurların erken fark edilmesine yardımcı olur

Çatal kollarındaki aşınma, zincirlerdeki deformasyon, hidrolik sistemdeki kaçaklar veya fren sistemindeki sorunlar kullanım koşullarına bağlı olarak gelişebilir.

Periyodik muayene, bu tür durumların belirlenmesi ve raporlanması için sistematik bir kontrol mekanizması oluşturur.

3. İşverenin yasal yükümlülüğünün yerine getirilmesine katkı sağlar

İşveren, işyerinde kullanılan iş ekipmanlarının güvenli olması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Periyodik kontrole tabi ekipmanların kontrollerinin, mevzuatta belirtilen usul ve yetkilendirme şartlarına uygun şekilde gerçekleştirilmesi gerekir.

4. Uygunsuzlukların takip edilmesini kolaylaştırır

Kontrol sonucunda tespit edilen kusurlar yalnızca rapor üzerinde bırakılmamalıdır. İşletme açısından asıl önemli aşama, tespit edilen uygunsuzluğun giderilmesi ve ekipmanın yeniden güvenli kullanım durumunun değerlendirilmesidir.

Bu nedenle forklift periyodik kontrol raporu, işletmenin bakım ve düzeltici faaliyet süreçleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Forklift periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?

Forkliftler, mevzuatta istif makineleri kapsamında değerlendirilir. Yönetmelikteki ilgili tabloda, standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse istif makineleri için periyodik kontrol dönemi 1 yıl olarak belirtilmiştir. İlgili tabloda forklift, transpalet ve lift bu kapsamda sayılmaktadır.

Bununla birlikte yalnızca takvimde yılda bir kontrol tarihi belirlemek yeterli değildir. Ekipmanın kullanım şartları, üretici talimatları, önceki kontrol sonuçları, geçirdiği kaza veya önemli bakım ve onarımlar gibi unsurlar da dikkate alınmalıdır.

Özellikle ekipmanın güvenliğinin kurulma veya montaj şartlarına bağlı olduğu durumlarda, ilk kullanım öncesi ve önemli değişikliklerden sonra ayrıca mevzuatta öngörülen kontrollerin yapılması gerekebilir.

Bu nedenle işletmeler, forkliftlerin kontrol tarihlerini yalnızca son rapora bakarak değil, ekipman envanteri ve teknik geçmişiyle birlikte takip etmelidir.

İşletmelerde Periyodik Kontrol Takip Sistemi Nasıl Oluşturulur? başlıklı içerik bu sürecin sistematik olarak nasıl takip edilebileceği konusunda yardımcı olabilir.

Forklift periyodik kontrolünde nelere dikkat edilir?

Forkliftin kontrol kapsamı ekipmana göre değişebilmekle birlikte, işletmeler açısından özellikle aşağıdaki başlıkların takip edilmesi önemlidir:

Kontrol alanı	Neden değerlendirilir?
Çatallar	Aşınma, deformasyon ve kullanım güvenliği açısından
Kaldırma sistemi	Yükün güvenli şekilde kaldırılması ve indirilmesi açısından
Zincir ve bağlantılar	Kaldırma mekanizmasının bütünlüğü açısından
Fren sistemi	Güvenli duruş ve yük kontrolü açısından
Direksiyon sistemi	Manevra ve yön kontrolü açısından
Hidrolik sistem	Kaçak ve fonksiyon sorunlarının belirlenmesi açısından
Tekerlekler	Stabilite ve hareket güvenliği açısından
Güvenlik donanımları	Operatör ve çevredeki çalışanların korunması açısından
Kapasite bilgileri	Ekipmanın uygun yükle kullanılmasının değerlendirilmesi açısından

Buradaki kontroller bir bakım listesinin yerine geçmez. Periyodik kontrol ile bakım aynı işlem değildir. Bakım, ekipmanın üretici talimatlarına ve işletmenin bakım programına göre çalışır durumda tutulmasına yönelik faaliyetleri kapsarken periyodik kontrol, yetkili kişi tarafından ekipmanın ilgili kriterlere göre muayene ve değerlendirmesini ifade eder.

Prosafety’nin periyodik kontrol ile bakım arasındaki farkı açıklayan yazısı bu ayrımın daha ayrıntılı anlaşılması için incelenebilir.

Periyodik kontrolü kim yapar?

Forklift periyodik kontrolünün, mevzuatta belirtilen şartları sağlayan ve ilgili ekipman grubunun kontrolünü yapmaya yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.

Güncel düzenlemede kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolleri için yetkili meslek grupları arasında makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ile makine teknikerleri ve yüksek teknikerleri sayılmıştır.

Ayrıca 2025 yılında yapılan düzenlemeyle periyodik kontrol hizmetlerinde İSG-KATİP üzerinden sözleşme sürecine ilişkin hükümler güncellenmiştir. Bakanlığın açıklamasına göre işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında, hizmet gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce sistemdeki örneğe uygun sözleşmenin düzenlenmesi ve karşılıklı onaylanması gerekmektedir.

Bu nedenle yalnızca “forklift kontrolü yapıyoruz” şeklinde hizmet sunulması yeterli değildir. İşletmenin, hizmet aldığı kişinin ve kuruluşun ilgili ekipman kapsamındaki yetkilendirme ve süreç şartlarını da değerlendirmesi gerekir.

Forklift periyodik kontrol raporunda neler bulunur?

Periyodik kontrol raporu, kontrolün sonucunu kayıt altına alan teknik bir dokümandır.

Güncel düzenlemeye göre raporda işyerine ve kontrol faaliyetinin tarih ve saat bilgilerine, bir sonraki kontrol tarihine, kontrol yöntemine, ekipmanın tanımlayıcı bilgilerine ve kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin bilgilerine yer verilmesi gereken alanlar bulunmaktadır. Yetkili kişinin EKİPNET kayıt numarası da raporda belirtilir.

Raporun yalnızca arşivlenmesi yerine, tespit edilen kusurların işletme tarafından takip edilmesi önemlidir.

Bakanlığın güncel düzenlemesinde, Bakanlıkça yayımlanan rapor ve kriter dokümanlarının kapsamına giren ekipmanlarda tespit edilen kusurların hafif ve ağır kusur şeklinde değerlendirilmesine ilişkin hükümler de bulunmaktadır. Ağır kusur tespit edilen ekipmanlar, kusurlar giderilmeden çalıştırılamaz.

Bu nedenle raporda yalnızca “uygun” veya “uygunsuz” sonucuna bakmak yerine, varsa tespit edilen kusurların ne olduğunun ve hangi düzeltici faaliyetin yapılması gerektiğinin incelenmesi gerekir.

Forklift kontrolü ile bakım arasındaki fark neden önemli?

İşletmelerde sık karşılaşılan hatalardan biri, bakım yapıldığında periyodik kontrolün de tamamlandığının düşünülmesidir.

Oysa iki işlem aynı amaca hizmet etmez.

Bakım kapsamında yağlama, parça değişimi, ayar, arıza giderme ve üreticinin bakım programında belirtilen işlemler gerçekleştirilebilir.

Periyodik kontrol ise ekipmanın ilgili mevzuat, standart, üretici kriterleri veya belirlenen teknik yöntem çerçevesinde muayene edilmesi ve sonucunun raporlanmasıdır.

Bu ayrım özellikle forkliftlerde önemlidir. Yeni bir parçanın takılmış olması, ekipmanın periyodik muayene sonucunun otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez. Kontrolün yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi ve sonuçlarının raporlanması gerekir.

İşveren forklift periyodik kontrolünde nelere dikkat etmeli?

Kontrol tarihinin yaklaşmasını beklemek yerine işletmenin kendi takip sistemini oluşturması daha sağlıklı bir yöntemdir.

Forklift periyodik kontrolü neden ihmal edilmemeli?

Forkliftin çalışıyor olması, güvenli kullanım için tek başına yeterli bir gösterge değildir. Özellikle yoğun kullanılan ekipmanlarda mekanik parçalar, kaldırma sistemi, frenler, tekerlekler ve güvenlik donanımları kullanım koşullarından etkilenebilir.

Periyodik kontrol, bu unsurların belirli teknik kriterler doğrultusunda değerlendirilmesini ve sonuçların kayıt altına alınmasını sağlar.

Prosafety, forkliftleri de kapsayan kaldırma ve iletme makineleri periyodik kontrolü hizmetini TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite A tipi muayene kuruluşu olarak yürütmektedir. Hizmet kapsamında forkliftin yanı sıra farklı kaldırma ve iletme ekipmanlarının muayeneleri de yer almaktadır.

İşletmesinde forklift bulunan işverenler için önemli olan, yalnızca kontrol tarihini takip etmek değil; doğru kapsamda, yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilen kontrolün sonucunu teknik kayıtlarla birlikte değerlendirmektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Forklift periyodik kontrolü zorunlu mudur?

Evet. Forkliftler, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III kapsamında periyodik kontrole tabi istif makineleri arasında yer alır.

Forklift periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır?

İlgili tabloda standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse istif makineleri için periyodik kontrol dönemi 1 yıl olarak belirtilmektedir. Üretici talimatları ve ekipmanın kullanım koşulları da ayrıca değerlendirilmelidir.

Forklift bakımı ile periyodik kontrol aynı şey midir?

Hayır. Bakım, ekipmanın üretici ve işletme bakım programına göre çalışır durumda tutulmasına yönelik işlemleri kapsar. Periyodik kontrol ise yetkili kişi tarafından yapılan teknik muayene ve değerlendirmedir.

Periyodik kontrol raporunda uygunsuzluk çıkarsa forklift kullanılabilir mi?

Tespit edilen kusurun niteliğine göre değerlendirme yapılır. Bakanlığın yayımladığı kriterlerin uygulandığı durumlarda ağır kusur bulunan ekipmanlar, kusur giderilmeden çalıştırılamaz.