Bir iş ekipmanının periyodik kontrolü tamamlandığında raporun sonuç bölümünde ekipmanın mevcut koşullardaki kullanım durumuna ilişkin bir değerlendirme yer alır. Bu bölümde Periyodik kontrol raporunda “Uygun Değil” ifadesini görmek, işletme açısından yalnızca raporun olumsuz sonuçlandığı anlamına gelmez. Asıl önemli olan, bu sonuca hangi teknik bulguların neden olduğudur.
Bu nedenle
Periyodik kontrol raporunda “Uygun Değil” sonucu görüldüğünde ilk yapılması gereken, yalnızca sonuç satırına bakmak değil, rapordaki kusur açıklamalarını ve uygulanan kontrol kriterlerini incelemektir.
Periyodik Kontrol Raporunda “Uygun Değil” sonucu ne demektir?
“Uygun Değil” sonucu, periyodik kontrol sırasında ekipmanın değerlendirilen teknik şartlar bakımından uygunluk kriterlerini karşılamayan bir veya daha fazla bulguya sahip olduğunu gösterir.
Periyodik kontrol; ekipmanın ilgili mevzuat, standart, üretici bilgileri veya uygulanabilir teknik kriterlere göre muayene edilmesi ve gerektiğinde testlerden geçirilmesi esasına dayanır. Güncel düzenlemede, Bakanlık tarafından yayımlanan ekipmana özgü periyodik kontrol rapor ve kriterlerinin bulunması halinde kontrollerin bu kriterlere uygun gerçekleştirilmesi öngörülmektedir.
Dolayısıyla “Uygun Değil” ifadesi tek başına şu anlama gelmez:
“Ekipman kesinlikle her koşulda kullanılamaz.”
Bunun yerine rapordaki kusurun ne olduğu, hangi kriteri karşılamadığı ve kusurun ilgili ekipmanın güvenli kullanımına etkisinin ne olduğu incelenmelidir.
Bu ayrım özellikle forklift, vinç, basınçlı kap, kazan, elektrik tesisatı, yangından korunma sistemi ve makine gibi farklı ekipmanların kontrol sonuçlarını değerlendirirken önemlidir.
Raporun hangi bölümlerine bakılmalı?
“Uygun Değil” sonucuyla karşılaşıldığında raporun yalnızca son sayfasına bakmak yerine kontrol bulgularının tamamı incelenmelidir.
Özellikle şu bölümler kontrol edilmelidir:
| Raporda incelenecek bölüm | Neden önemli? |
|---|---|
| Ekipman bilgileri | Doğru ekipmanın kontrol edildiğini doğrular |
| Kontrol kriterleri | Değerlendirmenin hangi teknik şartlara göre yapıldığını gösterir |
| Muayene ve test sonuçları | Tespit edilen teknik durumu ortaya koyar |
| Kusur / uygunsuzluk açıklamaları | Sonucun nedenini açıklar |
| Sonuç ve kanaat | Ekipmanın mevcut durumuna ilişkin genel değerlendirmeyi gösterir |
| Takip veya sonraki kontrol bilgileri | Yapılması gereken işlemlerin ve sonraki değerlendirmenin planlanmasına yardımcı olur |
PROSAFETY’nin periyodik kontrol hizmet sayfasında da rapor kapsamında ekipman bilgileri, kontrol kriterleri, bulgular, uygunsuzluk listesi ve sonraki muayene tarihinin yer aldığı belirtilmektedir. Periyodik kontrol hizmetleri hakkında daha ayrıntılı bilgi incelenebilir.
Periyodik Kontrol Raporunda “Uygun Değil” sonucu her zaman ağır kusur anlamına gelir mi?
Hayır. Bu iki ifadeyi doğrudan eş anlamlı kabul etmek doğru değildir.
23 Aralık 2025 tarihli düzenlemeyle, Bakanlık tarafından yayımlanan periyodik kontrol rapor ve kriter dokümanlarında kusurların hafif kusur ve ağır kusur olarak derecelendirilebilmesine ilişkin hükümler getirildi.
Bu kriter dokümanlarında hafif ve ağır kusur ayrımı yapılmış ekipmanlarda:
- Hafif kusurların bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar giderilmesi gerekir.
- Bir sonraki kontrol başlangıcında giderilmemiş hafif kusurlar ağır kusur olarak değerlendirilir.
- Ağır kusur tespit edilen ekipmanlar, kusurlar giderilmeden çalıştırılamaz.
- Ancak ilgili ekipman için Bakanlık tarafından rapor ve kriter dokümanı yayımlanmamışsa veya bu dokümanda hafif ve ağır kusur ayrımı yapılmamışsa, bu özel hafif/ağır kusur uygulaması yapılmaz.
Bu nedenle işletmenin elindeki raporun hangi ekipmana ait olduğu ve o ekipman için hangi güncel kriterlerin uygulandığı önemlidir.
Eski rapor formatları neden kafa karıştırabilir?
Ancak bu örnek eski tarihli bir rapor taslağıdır. Güncel uygulamada 23 Aralık 2025 tarihli değişiklik ve Bakanlığın yayımladığı ekipmana özgü güncel rapor ve kriter dokümanları dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle internette bulunan eski rapor örneklerini güncel mevzuatın yerine koymak doğru değildir.
Periyodik kontrol raporunda “Uygun Değil” çıkarsa ne yapılmalı?
Raporun olumsuz sonuçlanması, sürecin bittiği anlamına gelmez. Asıl önemli aşama, tespit edilen eksikliklerin kontrollü biçimde giderilmesidir.
İşletme açısından izlenebilecek temel süreç şöyledir:
1. Uygunsuzlukların tamamını listeleyin
Raporda belirtilen her kusur ayrı ayrı incelenmelidir.
Örneğin:
- Koruyucu sistem eksikliği
- Emniyet donanımı problemi
- Elektriksel uygunsuzluk
- Aşınmış veya hasarlı ekipman parçası
- Ölçüm veya test sonucunun kriterleri karşılamaması
- Proje veya teknik dokümantasyonla ilgili eksiklik
gibi farklı bulgular söz konusu olabilir.
2. Kusurun ekipman üzerindeki etkisini değerlendirin
Her uygunsuzluk aynı teknik sonuca yol açmaz.
Bir eksikliğin ekipmanın güvenli kullanımını doğrudan etkileyip etkilemediği, uygulanan kontrol kriterleri ve ilgili teknik değerlendirme üzerinden ele alınmalıdır.
Bu nedenle yalnızca “kaç tane uygunsuzluk var?” sorusuna değil, “hangi uygunsuzluk hangi riski oluşturuyor?” sorusuna da bakılmalıdır.
3. Gerekli bakım veya onarımı gerçekleştirin
Tespit edilen eksikliğin niteliğine göre bakım, onarım, parça değişimi, ayar veya başka bir düzeltici faaliyet gerekebilir.
Burada önemli bir ayrım vardır: bakım yapılması, periyodik kontrolün yerine geçmez.
Periyodik kontrol ile bakım arasındaki fark hakkında daha ayrıntılı bilgi için Periyodik Kontrol ile Bakım Arasındaki Fark Nedir? başlıklı PROSAFETY içeriğimize bakabilirsiniz.
4. Gerekiyorsa yeniden kontrol planlayın
Uygunsuzlukların giderilmesinden sonra ekipmanın tekrar değerlendirilmesinin gerekip gerekmediği, ekipmanın türüne, kusurun niteliğine ve uygulanan kontrol kriterlerine göre belirlenmelidir.
Özellikle güvenli kullanımı etkileyen bir kusurun giderildiğinin teknik olarak doğrulanması gerekiyorsa, yeniden kontrol veya ilgili teknik değerlendirme süreci gündeme gelebilir.
5. Düzeltici faaliyetleri kayıt altına alın
İşletmenin yalnızca “tamir edildi” şeklinde sözlü bir kayıtla ilerlemesi yerine;
- Tespit edilen uygunsuzluk
- Yapılan işlem
- İşlemin tarihi
- İlgili ekipman
- Değiştirilen parça veya yapılan onarım
- Gerekliyse yeniden kontrol sonucu
gibi bilgileri ekipman bazında takip etmesi daha sağlıklı bir kayıt sistemi oluşturur.
PROSAFETY’nin işletmelerde periyodik kontrol takip sistemi üzerine hazırladığı içerikte de ekipman envanteri, rapor, uygunsuzluk ve düzeltici faaliyetlerin birlikte takip edilmesine yönelik bir sistem yaklaşımı ele alınıyor.
“Uygun Değil” sonucundan sonra ekipman ne zaman tekrar kullanılabilir?
Bunun için tek bir süre vermek doğru değildir.
Öncelikle raporda belirtilen kusurların giderilmesi gerekir. Sonrasında ekipmanın tekrar değerlendirilmesine ihtiyaç olup olmadığı, ilgili ekipman için geçerli mevzuat ve kontrol kriterlerine göre belirlenmelidir.
Özellikle ağır kusur sınıfının uygulandığı güncel Bakanlık kriterlerinde, ağır kusurlu ekipmanın kusurlar giderilmeden çalıştırılamayacağı açıkça düzenlenmiştir.
Dolayısıyla “rapor çıktıktan sonra kaç gün beklenir?” sorusundan önce “hangi kusur tespit edildi ve bu kusur için geçerli kriter ne diyor?” sorusunun cevaplanması gerekir.
Periyodik kontrol raporundaki uygunsuzluk neden yalnızca İSG uzmanının konusu değildir?
Uygunsuzluğun giderilmesi çoğu zaman birden fazla birimin koordinasyonunu gerektirir.
Örneğin bir üretim tesisinde:
Periyodik kontrol → uygunsuzluk tespiti → bakım/teknik ekip → düzeltici faaliyet → gerekirse yeniden kontrol → kayıtların güncellenmesi
şeklinde ilerleyen bir süreç oluşturulabilir.
Bu nedenle raporun yalnızca İSG dosyasında saklanması yeterli olmayabilir. Teknik müdür, bakım sorumlusu, İSG profesyoneli ve işletme yönetimi açısından rapordaki bulguların ilgili kişilere aktarılması ve kapatma durumlarının izlenmesi önemlidir.
Periyodik kontrol raporlarının amacı yalnızca kontrolün yapıldığını göstermek değil, ekipmanın güvenli kullanım durumuna ilişkin teknik bir kayıt oluşturmaktır.
Periyodik kontrol hizmetinde raporun teknik kapsamı neden önemlidir?
“Uygun Değil” sonucunu doğru yorumlayabilmek için raporun hangi teknik kriterlere göre hazırlandığının açık olması gerekir.
Güncel mevzuat, periyodik kontrol raporunda kontrol metodunun belirtilmesini ve ilgili standart, yönetmelik, üretici tavsiyesi veya uygulanabilir teknik kriterlerin dikkate alınmasını öngörmektedir. Ayrıca periyodik kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin raporda kimlik ve EKİPNET kayıt bilgilerinin bulunması gibi raporlama şartları da düzenlenmiştir.
Bu nedenle işletmeler hizmet alırken yalnızca “rapor veriliyor mu?” sorusuna değil, hangi kapsamda, hangi kriterlere göre ve kim tarafından kontrol yapılıyor? sorularına da bakmalıdır.
PROSAFETY, periyodik kontrol hizmetlerini TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında verilen AB-0577-M akreditasyonu çerçevesinde sunar.
Sıkça Sorulan Sorular
Periyodik kontrol raporunda “Uygun Değil” ne demek?
Ekipmanın kontrol sırasında değerlendirilen teknik kriterlerden bir veya daha fazlasını karşılamadığını gösterir. Sonucun nedeni, rapordaki kusur ve uygunsuzluk açıklamalarından incelenmelidir.
Periyodik kontrol raporunda “Uygun Değil” sonucu ağır kusur anlamına mı gelir?
Her durumda değil. Hafif ve ağır kusur ayrımı, ilgili ekipman için Bakanlık tarafından yayımlanan güncel rapor ve kriter dokümanına göre değerlendirilir.
Uygun olmayan ekipman kullanılabilir mi?
Bu konuda tek bir genel cevap verilmemelidir. Özellikle güvenli kullanımı etkileyen ağır kusurlarda, kusur giderilmeden ekipmanın çalıştırılması mümkün değildir. İlgili ekipmanın güncel kontrol kriterleri ve rapordaki kusur değerlendirmesi esas alınmalıdır.
Uygunsuzluk giderildikten sonra yeniden periyodik kontrol gerekir mi?
Gerekip gerekmediği ekipmanın türüne, tespit edilen kusura ve uygulanacak kontrol kriterlerine göre değişebilir. Gerekli durumlarda düzeltme sonrasında yeniden teknik değerlendirme yapılmalıdır.
Bakım yaptırmak periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Bakım ile periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir. Bakım ekipmanın çalışır durumda tutulmasına yönelikken periyodik kontrol, belirlenen teknik kriterlere göre güvenli kullanım durumunun değerlendirilmesidir.
About the Author: Nurcan Aslan
