Kaldırma ve İletme Ekipmanlarının Periyodik Kontrolü Nedir? Hangi Ekipmanlar Kontrol Edilir?

İşyerlerinde yüklerin kaldırılması, taşınması, istiflenmesi veya belirli bir konuma aktarılması için kullanılan ekipmanlar, doğrudan çalışan güvenliğiyle ilişkilidir. Vinç, forklift, caraskal, çalışma platformu ve taşıt kaldırma donanımı gibi ekipmanlarda ortaya çıkabilecek yapısal, mekanik veya fonksiyonel bir sorun çalışma sırasında ciddi risk oluşturabilir.

Bu nedenle kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolü, ekipmanın ilgili mevzuat, standart, üretici bilgileri ve teknik kriterler doğrultusunda güvenli kullanım koşullarının değerlendirilmesini sağlayan önemli bir muayene sürecidir.

Burada önemli olan yalnızca ekipmanın çalışıyor olması değildir. Periyodik kontrol sırasında ekipmanın türüne göre taşıyıcı yapı, kaldırma elemanları, frenler, güvenlik sistemleri, bağlantılar ve diğer teknik unsurlar değerlendirilir. Kontrol sonucunda elde edilen bulgular ise teknik raporla kayıt altına alınır.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolü neden yapılır?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin güncel yaklaşımına göre yalnızca EK-III tablolarında yer alan ekipman veya ekipman grupları periyodik kontrole tabidir. 23 Aralık 2025 tarihli düzenlemeyle bu kapsam ve periyodik kontrol uygulamalarına ilişkin hükümler güncellenmiştir.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolünün temel amacı, ekipmanın kullanım sırasında güvenli çalışmasını etkileyebilecek teknik durumların belirlenmesidir.

Örneğin bir vinçte yalnızca motorun veya kumanda sisteminin çalışması yeterli değildir. Kaldırma mekanizmasının, taşıyıcı yapıların, kancanın, halatın, fren sisteminin ve uygulanabilir güvenlik donanımlarının da ekipmanın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekir.

Aynı şekilde bir forklift için yalnızca aracın hareket etmesi, ekipmanın güvenli olduğu anlamına gelmez. Çatallar, kaldırma sistemi, zincirler, frenler, hidrolik sistem ve güvenlik donanımları da kontrol kapsamında değerlendirilebilir.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolünde hangi ekipmanlar tabi olabilir?

Güncel EK-III Tablo-2 kapsamında kaldırma ve iletme ekipmanları farklı ekipman grupları altında ele alınmaktadır. Bunlar arasında krenler, vinçler ve kaldırma teçhizatları, endüstriyel araçlar, araç kaldırma liftleri, kaldırma tablaları, yükseltilebilen seyyar iş platformları, asılı erişim donanımları ve diğer ilgili ekipman grupları bulunur. Yapı iskeleleri ise aynı başlık altında yer alsa da farklı kontrol hükümlerine tabidir.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolü sırasında hangi noktalar incelenir?

Kontrol kapsamı ekipman tipine göre değişir. Bir kule vinç ile forkliftin kontrol yöntemi aynı değildir. Ancak kaldırma ve iletme ekipmanlarında genel olarak aşağıdaki teknik başlıklar değerlendirilir:

Taşıyıcı ve yapısal elemanlar

Şasi, taşıyıcı yapı, kaynaklı birleşimler, bağlantılar, korozyon, deformasyon ve ekipmanın yapısal bütünlüğünü etkileyebilecek diğer durumlar incelenebilir.

Özellikle yük taşıyan ana elemanlarda meydana gelen çatlak, aşınma veya deformasyonlar ekipmanın güvenli kullanımını doğrudan etkileyebilir.

Kaldırma elemanları

Ekipmanın yapısına bağlı olarak kanca, halat, zincir, tambur, makara, bağlantı elemanları ve kaldırma aksesuarları değerlendirilir.

Halat veya zincirde aşınma, deformasyon, korozyon ya da hasar görülmesi durumunda bunun ekipmanın güvenli kullanımına etkisi teknik olarak değerlendirilmelidir.

Fren ve hareket sistemleri

Ekipmanın yükü güvenli şekilde kaldırması, indirmesi, hareket ettirmesi ve gerektiğinde durdurabilmesi açısından fren ve hareket sistemleri kontrol edilir.

Forkliftlerde fren ve direksiyon sistemi; vinçlerde ise hareket ve kaldırma fonksiyonları ekipmanın tipine uygun şekilde değerlendirilir.

Güvenlik sistemleri

Ekipmanda bulunan limit anahtarları, aşırı yük koruması, acil durdurma, ikaz sistemleri, operatör güvenlik donanımları ve benzeri koruyucu sistemler uygulanabilir olduğu ölçüde kontrol edilir.

Yük ve fonksiyon testleri

Ekipmanın teknik özelliklerine ve uygulanması gereken kriterlere göre muayene sırasında fonksiyon kontrolleri ve gerekli testler gerçekleştirilebilir.

Test yöntemi bütün kaldırma ekipmanları için aynı değildir. Uygulanacak yöntem, ekipmanın türüne, ilgili standarda, üretici bilgilerine ve mevzuat kapsamında belirlenen kontrol kriterlerine göre belirlenmelidir.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının kontrol periyodu ne kadardır?

Bu konuda “bütün kaldırma ekipmanları yılda bir kontrol edilir” şeklinde tek cümlelik bir yaklaşım doğru değildir.

Güncel Yönetmelik EK-III’ün genel hükümlerinde periyodik kontrol aralığının belirlenmesinde ilgili standartlar, imalatçı verileri ve teknik gerekliliklerin dikkate alınacağı belirtilmektedir. İlgili tabloda veya standartlarda süre belirtilmemişse imalatçı tarafından öngörülen aralık; bu da belirlenmemişse çalışma ortamı, kullanım sıklığı ve kullanım süresi gibi faktörler dikkate alınarak risk değerlendirmesi yapılır. Belirlenen periyotlar, yönetmelikteki azami süreleri aşamaz.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının önemli bir bölümünde standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse tabloda 1 yıl azami süre esas alınmaktadır. Ancak ekipman bazında ilgili standardın veya üretici talimatının ayrıca incelenmesi gerekir. Yapı iskeleleri gibi bazı ekipmanlarda farklı süreler uygulanabilir.

Ayrıca ekipmanın önemli bir bakım veya onarım geçirmesi, güvenliğini etkileyebilecek bir olay yaşaması veya teknik durumunda değişiklik meydana gelmesi halinde yalnızca yıllık kontrol tarihini beklemek doğru yaklaşım olmayabilir.

Periyodik kontrol ile bakım aynı şey midir?

Hayır.

Bakım, ekipmanın üretici talimatlarına ve işletmenin bakım programına göre çalışır durumda tutulması amacıyla yapılan işlemleri kapsar. Periyodik kontrol ise ekipmanın belirlenmiş teknik kriterlere göre yetkili kişi tarafından muayene edilmesi ve sonucunun raporlanmasıdır.

Yönetmelik de bakım ile periyodik kontrolü ayrı faaliyetler olarak ele almaktadır. İş ekipmanlarının günlük kontrollerinin ve bakımlarının yapılması, periyodik kontrol yükümlülüğünün yerine geçtiği anlamına gelmez.

Bu ayrım özellikle forklift, vinç ve platform gibi yoğun kullanılan ekipmanlarda önemlidir.

Örneğin bir forkliftin fren balatalarının değiştirilmesi bir bakım işlemidir. Bu işlemden sonra ekipmanın periyodik kontrol gerekliliği ortadan kalkmaz.

Konu hakkında daha ayrıntılı bilgi için Periyodik Kontrol ile Bakım Arasındaki Fark Nedir? başlıklı PROSAFETY içeriğine de bakılabilir.

Periyodik kontrolü kim yapabilir?

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolleri, mevzuatta bu ekipman grubu için belirtilen mesleki yeterlilik şartlarını sağlayan ve periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilir.

Güncel düzenlemede kaldırma ve iletme ekipmanları için makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ile makine teknikerleri ve yüksek teknikerleri gibi yetkili meslek grupları belirtilmiştir. İskeleler için ise farklı meslek grupları tanımlanmıştır.

Ayrıca

Periyodik kontrolü kim yapabilir?

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolleri, mevzuatta bu ekipman grubu için belirtilen mesleki yeterlilik şartlarını sağlayan ve periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilir.

Güncel düzenlemede kaldırma ve iletme ekipmanları için makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ile makine teknikerleri ve yüksek teknikerleri gibi yetkili meslek grupları belirtilmiştir. İskeleler için ise farklı meslek grupları tanımlanmıştır.

Ayrıca 23 Aralık 2025 tarihli değişiklikle periyodik kontrol hizmetlerinin İSG-KATİP üzerinden yürütülmesine ilişkin kurallar güncellenmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın açıklamasına göre işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında, hizmet gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce İSG-KATİP sistemindeki örneğe uygun sözleşmenin düzenlenmesi ve karşılıklı onaylanması gerekmektedir.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrol raporunda hangi bilgiler bulunur?

Periyodik kontrolün sonunda düzenlenen rapor, yapılan muayenenin teknik kaydını oluşturur.

Güncel düzenlemeye göre raporda işyerine ilişkin bilgiler, kontrolün başlangıç ve bitiş tarihleri ve saatleri, bir sonraki kontrol tarihi, kullanılan periyodik kontrol metodu, ekipmanın tanımlayıcı bilgileri ve kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin bilgileri gibi alanlar bulunur. Yetkili kişinin EKİPNET kayıt numarası da raporda belirtilir.

Kontrol metodunun da açık şekilde tanımlanması önemlidir. Yönetmelikte ilgili standart, yönetmelik kriteri, üretici tarafından tavsiye edilen metot veya gerekli durumlarda risk değerlendirmesi sonucunun esas alınmasına ilişkin bir hiyerarşi bulunmaktadır.

Bu nedenle iyi bir periyodik kontrol raporu yalnızca “uygun” veya “uygun değil” sonucundan ibaret değerlendirilmemelidir. Hangi ekipmanın kontrol edildiği, hangi yöntemin kullanıldığı ve tespit edilen teknik durumların ne olduğu da incelenmelidir.

Uygunsuzluk tespit edilirse ne yapılmalıdır?

Kontrol sırasında tespit edilen her bulgu aynı sonucu doğurmaz. Uygunsuzluğun niteliği, ekipmanın güvenli kullanımına etkisi ve uygulanabilir kontrol kriterleri dikkate alınmalıdır.

Bakanlık tarafından yayımlanan ilgili periyodik kontrol rapor ve kriter dokümanlarının kapsamına giren ekipmanlarda kusurların hafif ve ağır kusur şeklinde değerlendirilmesine yönelik hükümler bulunmaktadır. Ağır kusur tespit edilen ekipmanlar, ilgili kusurlar giderilmeden çalıştırılamaz. Ancak bu sınıflandırmanın, Bakanlıkça ilgili ekipman için rapor ve kriter dokümanı yayımlanmışsa uygulanacağı ayrıca belirtilmektedir.

Bu nedenle uygunsuzluk görüldüğünde yapılması gereken yalnızca raporu arşivlemek değildir. Tespit edilen sorunun giderilmesi, yapılan bakım veya onarımın kayıt altına alınması ve gerekli olması halinde yeniden kontrol sürecinin planlanması gerekir.

Daha ayrıntılı bilgi için Periyodik Kontrol Raporunda “Uygun Değil” Sonucu Ne Anlama Gelir? başlıklı içeriğe bakılabilir.

İşveren kontrol öncesinde hangi bilgileri hazırlamalı?

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolü sürecinin daha düzenli ilerlemesi için işletmenin ekipman envanterini güncel tutması önemlidir.

Kontrol öncesinde şu bilgilerin hazır olması faydalıdır:

• Ekipmanın adı ve tipi
• Marka ve model bilgisi
• Seri numarası veya ekipmanı tanımlayan bilgiler
• İmal yılı
• Bulunduğu bölüm veya lokasyon
• Taşıma veya kaldırma kapasitesi
• Önceki periyodik kontrol raporu
• Daha önce tespit edilmiş uygunsuzluklar
• Yapılmış önemli bakım ve onarımlar
• Üretici kullanım ve bakım dokümanları
• Varsa ekipmana ilişkin teknik çizimler veya diğer belgeler

Özellikle birden fazla vinç, forklift, platform veya taşıma ekipmanı bulunan işletmelerde kontrol tarihlerini ekipman bazında takip etmek karışıklığı azaltır.

Bu amaçla İşletmelerde Periyodik Kontrol Takip Sistemi Nasıl Oluşturulur? içeriğinde ekipman envanteri, kontrol tarihi, rapor ve uygunsuzlukların birlikte takip edilmesine yönelik bir sistem ele alınmaktadır.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolünde sık yapılan hatalar

Periyodik kontrol sürecinde bazı uygulamalar işletmenin teknik kayıtlarını ve güvenlik yönetimini zayıflatabilir.

Sadece kontrol tarihine odaklanmak

Yıllık tarih yaklaşımını takip etmek önemlidir ancak tek başına yeterli değildir. Ekipmanın önemli bakım veya onarım geçmişi, kullanım koşulları ve önceki kontrol sonuçları da dikkate alınmalıdır.

Bakımı periyodik kontrol yerine koymak

Bakım yapılmış olması, periyodik kontrol yükümlülüğünün otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmez.

Ekipman listesini güncel tutmamak

İşletmeye yeni bir forklift, transpalet veya kaldırma platformu eklendiğinde bunun mevcut periyodik kontrol takip sistemine dahil edilmesi gerekir.

Raporu yalnızca denetim evrakı olarak görmek

Periyodik kontrol raporu, ekipmanın teknik durumuyla ilgili işletmeye bilgi sağlayan bir kayıttır. Özellikle uygunsuzlukların düzeltici faaliyetlerle birlikte takip edilmesi gerekir.

Akreditasyon kapsamını kontrol etmemek

Bir muayene kuruluşunun periyodik kontrol hizmeti sunması, her ekipman türünün otomatik olarak kuruluşun akreditasyon kapsamına girdiği anlamına gelmez. Hizmet alınacak ekipmanın ilgili kapsamda bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolünde muayene kuruluşu seçerken nelere dikkat edilmeli?

Hizmet alınmadan önce yalnızca fiyat karşılaştırması yapmak yerine teknik kapsamın kontrol edilmesi daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Özellikle şu noktalar incelenebilir:

• Kontrol edilecek ekipman türü kuruluşun hizmet ve akreditasyon kapsamında mı?
• Kontrolü gerçekleştirecek kişi ilgili ekipman için mevzuatta belirtilen yetkiye sahip mi?
• İSG-KATİP sözleşme süreci mevzuata uygun yürütülüyor mu?
• Kontrol yöntemi ilgili standart ve teknik kriterlere göre belirleniyor mu?
• Rapor ekipmanın izlenebilirliğini sağlayacak bilgileri içeriyor mu?
• Tespit edilen uygunsuzluklar raporda açık şekilde gösteriliyor mu?

PROSAFETY’nin Kaldırma ve İletme Ekipmanları Periyodik Kontrolü hizmet sayfasında köprülü vinç, portal vinç, monoray vinç, kule vinç, caraskal, asılı erişim donanımı, sütunlu çalışma platformu, taşıt kaldırma donanımı, transpalet ve forklift için sunulan muayene kapsamı yer almaktadır. Hizmet, PROSAFETY’nin TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilen ilgili muayene faaliyetleri çerçevesinde yürütülmektedir.

PROSAFETY’nin genel periyodik kontrol ve muayene hizmetleri sayfasından da diğer ekipman gruplarına ilişkin hizmet kapsamı incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolü zorunlu mudur?

EK-III tablolarında yer alan kaldırma ve iletme ekipmanları periyodik kontrole tabidir. Kontrolün kapsamı ve periyodu ekipmanın türüne, ilgili standarda, üretici bilgilerine ve mevzuat hükümlerine göre belirlenir.

Forklift hangi periyodik kontrol kapsamında değerlendirilir?

Forklift, kaldırma ve iletme ekipmanları içerisinde endüstriyel araçlar grubunda değerlendirilir. Kontrolün yöntemi ve periyodu güncel mevzuat, ilgili standartlar ve üretici bilgileri dikkate alınarak belirlenir.

Vinçlerin periyodik kontrolü yılda bir mi yapılır?

Kaldırma ve iletme ekipmanlarında, ilgili standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse yönetmelikteki azami süreler esas alınır. Vinç özelinde uygulanacak süre ve kontrol yöntemi, ekipmanın türü ve ilgili teknik kriterlere göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Transpalet için de periyodik kontrol gerekir mi?

EK-III Tablo-2 kapsamında değerlendirilen transpaletler için ilgili periyodik kontrol hükümleri uygulanır. Ekipmanın tipi ve teknik özellikleri kontrol kapsamının belirlenmesinde dikkate alınır.

Periyodik kontrol ile bakım arasındaki fark nedir?

Bakım, ekipmanın çalışır durumda tutulması için yapılan bakım, ayar, onarım ve benzeri işlemleri kapsar. Periyodik kontrol ise yetkili kişi tarafından gerçekleştirilen teknik muayene ve uygunluk değerlendirmesidir.

Periyodik kontrol hizmetinde İSG-KATİP sözleşmesi gerekli midir?

Güncel düzenlemeye göre periyodik kontrol hizmeti gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden uygun sözleşmenin düzenlenmesi ve karşılıklı onaylanması gerekir.